SİPAHİ OCAĞI YARIŞLARI
Refik Evliyazade; S.R.C. yarışları I. Dünya Savaşıyla birlikte
sona erince düzenli yarışların İstanbul'da yapılması çalışmalarına başladı.
Dönemin güçlü ismi Enver Paşa'nın da desteklemesi sonucunda Sipahi Ocağı
Binicilik Kulübü ve Islahi Nefsi Feres Cemiyeti (At Soyunu İyileştirme Derneği)
1913 yılında kuruldu. Veliefendi'nin yarış yeri olarak seçilmesi de bu döneme
rastlar. Aynı yıl Kadıköy'de de at yarışları yapıldığı bilinmektedir.
 |
1927 yılında Ankara Hipodromu'nda ilk kez düzenlenen
Gazi Koşusu'nu Mustafa Kemal Atatürk de
izlemişti |
1920 yılında Mustafa Kemal Atatürk Ankara tren istasyonu yanında 1600 metrelik
pisti olan bir alanda at yarışları düzenletmişti. Bu yarışların 30 Ağustos
1922'den sonra da sürdüğünü programda yazılı “Gazi Mustafa Kemal Paşa
Hazretlerinin himaye – i fahimanelerinde Ankara'da icra edilecek Sonbahar At
Koşuları” başlığından anlıyoruz. Çünkü; Mustafa Kemal'in Gazi ünvanını alması
30 Ağustos 1922'de gerçekleşmiştir. Mustafa Kemal; Ulusal Kurtuluş Savaşımız'ın
en zorlu günlerinde at yarışlarının düzenlenmesine öncülük etmiştir.
1922 yılında İskoçya'da Hamilton Park'ın (Hipodrom) yöneticiliğini yapan Sir
Loftus Bates'in öncülüğünde Makrikuey Racing Syndicate (Bakırköy Yarışçılık
Sendikası) kuruldu. Bu kuruluş Veliefendi Hipodromu'na öncelikle bir beton
tribün yaptırdı ve engelli koşu pistini idman pistine dönüştürdü. Çağdaş
kurallarla yapılan M. R. S. Yarışları bir yıl kadar sürdü. 1923'te kesintiye
uğrayan yarışların yeniden başlatılabilmesi için Akif (Akson) Bey,
Hacıbekirzade Ali Muhittin Bey, Nemlizade Mithat Bey, Sabri Bey gibi isimler
çaba harcadılar ve Büyükdere çayırında at yarışlarının yapılmasını sağladılar.
Yarışçılığın uzman kuruluşlarca yürütülmesi yönünde ilk önemli
yasal adım 8 Ekim 1923 tarihinde T. B. M. M. Başkanlığına verilen “Islah ve
Teksiri Hayvanatı Ehliye ve Koşu Cemiyetlerine, Koşu Müsabaka ve Sergilere Dair
Kanun” ile atıldı. Aynı dönemlerde “Islah ve Teksiri Hayvanat Kanunu” ile
“Halisüdem Arap Hayvanatına Mahsus Silsilename Layihası” da Meclise sunulmuştu.
1925 yılında Ziraat Encümeni'nin önerileri doğrultusunda bu tasarılarını
birleştirilerek Meclise gönderilmesi kararlaştırıldı. Sonuçta da “Islahı
Hayvanat Kanunu” adıyla 40 maddeden oluşan bir yasa tasarısı Meclise sunuldu.
1924 yılında M. R. S.'nin İstanbul yarışlarını yapamayacağı kesinleşince Sipahi
Ocağı girişimlerde bulundu ve M. R. S. sözleşme hükümlerine uymadığı için
Veliefendi yarış yerine el koydu. Aynı yıl İstanbul yarışlarını Sipahi Ocağı
düzenledi ama parasal kaynak olmadığından gelecek yıl için farklı olanaklar
araştırılmaya başlandı.
1925 yılında Baron Hepes, Akif Akson ve Sabri Tulca bir şirket kurup, İstanbul
yarışlarını yapmaya karar verdiler. Macaristan'dan gelen Dr. Çiki de bu gruba
katıldı. Aynı yıl ülkemize iltica eden Beyaz Ruslar; Taksim'deki topçu
kışlasından bozma stadyumda atletizim pistini geliştirerek tırıs yarışlar
düzenliyorlardı. Taksim'de Arap atlarıyla da düz yarışlar yapılıyordu. Beyaz
Ruslar, Taksim'deki pistin elverişsizliği nedeniyle Veliefendi'de tırıs
yarışları için ufak bir kum pist yaptırdılar. 1925 yılında da parasal kaynak
darlığı aşılamayınca kurulan şirket dağıldı ve 1926 yılı Veliefendi yarışları
Sipahi Ocağı'nın sınırlı olanaklarıyla gerçekleştirildi.
İlk dönem yarışlarının dikkati çeken özelliği parasal kaynak darlığıdır.
Müşterek bahis gelirleri olmayınca sağlanan kaynaklar yarışçılığı beslemeye
yetmiyordu. Bu dönemlerde Veliefendi yarışları kaynak yönünden zorlanırken,
İzmir yarışlarında ise bu sorun kısmen çözümlenmişti. Çünkü İzmir yarışlarının
parasal kaynağı Hususi Muhasebelerce karşılanıyordu.
1927 yılında ilk kez düzenlenen Gazi Koşusu'nu Mustafa Kemal Atatürk'te Ankara
Hipodromu'nda izlemişti
YÜKSEK YARIŞ VE ISLAH ENCÜMENİ
 |
| İstanbul Veliefendi Hipodromu 1951
|
1926 yılında çıkarılan 904. sayılı Islahı Hayvanat Kanunu ve bu yasaya
dayandırılarak kurulan Yüksek Yarış ve Islah Encümeni yarışçılığımıza çağdaş
bir yapı kazandırmıştır.
Çünkü o dönemlerin Encümeni günümüzün Jokey Kulübü'yle eşdeğerli bir
kuruluştur.
Yarışçılığımız ilk kez yıllık programa (1927) bu dönemde kavuşmuştur. 1927
yılında İstanbul, Ankara ve İzmir'in yanı sıra Bursa, Adana, Samsun, Sivas ve
Konya'da da yarışlar düzenlendi. Bursa, Adana ve Konya'da safkan İngiliz Atı
koşuları da ilk kez bu yılda yapıldı.
Y. Y. I. Encümeni döneminde yarış ve yetiştiriciliğe ilgi artınca yarışçılık
için “Uzman Kuruluş” fikri yeniden filizlendi. Bu düşünce 1941 yılında başta
Ahmet Atman ve Fikret Yüzatlı olmak üzere Sait Akson ve Ali Ersan'ın ortak
çabalarıyla biçimlenip Yarış Atları Yetiştiricileri ve Sahipleri Derneği'nin
temelleri atılmıştı diyebiliriz. 1943 yılında kurulan Dernek 1947 yılına kadar
İstanbul, 1948 yılında da 2 hafta Ankara yarışlarını düzenlemiştir.
1948 yılında Y. Y. I. Encümeni kapatılıp Jokey Kulübü'nün kuruluşunu da
oluşturacak. Muvakkat Yarış Komitesi kuruldu ve bu Komitenin kısa sürede Jokey
Kulüp yönetmeliğini oluşturdu.
JOKEY KULÜP DÖNEMİ
Jokey Kulüp; 2 Kasım 1950 tarihinde dönemin Cumhurbaşkanı ve Başbakanının
onayları alınarak o dönemin Devlet Bakanı Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu, Kocaeli
Milletvekili Saim Önhon, Halim Sait Türkhan, Nejat Evliyazade ve Sait Akson
tarafından kuruldu. 14 Nisan 1951'de de Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın
katılımıyla Kulübün lokali Ankara Ziya Gökalp Caddesinde açıldı.
Kulüp, Bakanlar Kurulu'nun 1953 yılında aldığı kararla kamu yararına hizmet
veren dernek kabul edildi ve adının önüne Türkiye kelimesi eklenerek Türkiye
Jokey Kulübü adını aldı. Türkiye kelimesinin kullanılma izni Bakanlar
Kurulu'nca 20 Eylül 1973 tarihinde yeniden onaylanmıştır.
10 Temmuz 1953 tarihinde kabul edilen 6132. Sayılı “At Yarışları Hakkında
Kanun”un 5. Maddesi'ne dayandırılarak Türkiye Jokey Kulübü ile Tarım Vekaleti
arasında bir sözleşme yapıldı. Türkiye Jokey Kulübü, 3 Ekim 1953 tarihinden
beri 6132. Sayılı Yasanın 5. Maddesi'ne uygun olarak ve Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı'ndan aldığı yetkiyle at yarışlarını düzenlemektedir. Bu sözleşmelerin
sonuncusu 21 Kasım 1993 tarihinde Bakanlık ile Kulüp arasında 20 yıl süreli
olarak yenilenmiştir.
1954 yılında; İstanbul, Ankara ve İzmir'de toplam 43 yarış günlük bir program
uygulanmıştı. Günümüzde ise bu 3 ilimize Adana, Bursa, Şanlıurfa ve Elazığ da
eklenerek yarış yapılan il sayısı 8'ze çıkartılmış ve at yarışları yıl boyunca
aralıksız olarak düzenlenmeye başlamıştır.
Türkiye Jokey Kulübü'nün uygulamaları sonucunda yarış gelirleri artmış ve bu
gelirlerle büyük yatırımlar gerçekleştirilmiştir. Örneğin; yarış yapılan 7
ilimize de modern birer hipodrom tesis edilmiştir. Ayrıca at yetiştiriciliği
hizmetlerine de büyük önem verilmiş ve İngiliz atı yetiştiriciliği için Bursa
Karacabey'de Pansiyon Hara, Arap atı yetiştiriciliği için de Eskişehir
Mahmudiye ve Şanlıurfa'da Pansiyon Haralar kurulmuştur. Bunların yanı sıra Ege
/ Torbalı, İzmit / Merkez, Adana / Seyhan, Trakya Aşım İstasyonları kurulmuş;
gerek haralara gerekse aşım istasyonlarına değerli damızlıklar alınarak
yetiştiricilerin hizmetine sunulmuştur. İzmit / Köseköy Rehabilitasyon Merkezi
ve sektöre nitelikli eleman kazandırmak için Kayseri / Pınarbaşı Atçılık ve
Eğitim Tesisleri de Türkiye Jokey Kulübü tarafından açılmıştır. 12 Ekim 1986
tarihinde olağanüstü bir kongre kararıyla Türkiye Jokey Kulübü merkezi
İstanbul'a alındı. 1950'de 24 kişi olan asli üye sayısı bugün 114 kişiye
ulaşmıştır.
Türkiye
Jokey Kulübü'nün kuruluşundan bugüne Başkanlarımız.
KAYNAKLAR
Sait Akson: Yarışçılık Anıları
Nimet Üyken: Türkiye Jokey Kulübü Tarihçesi
Reşat Köstem: Tarihsel Sürecinde Atçılığımızın Yapısı ve Yarışçılığımızın
Oluşumu
|
